فصل پنجم : محاسبه و مراقبه

نعمتى مانند وجود او که حکمتهاى فراوانى در آفرینش اعضاى او نهفته است که عالمان علم تشریح به اندازه فهم و دانش خود چندین کتاب در شرح آن نوشته اند - و تازه قطره اى از دریا را نتوانسته اند بفهمند - و فواید فراوانى که در نیروهاى نفس نباتى و حیوان انسان موجود است ، و شگفتیهایى که در روح او قرار داده که مى تواند علوم و معقولات را به ذات خود ادراک و محسوسات را فهم نموده ، و با ابزار و ادواتى که در اختیار دارد قوا و اعضا را تدبیر نماید.
و همچنین روزى و رزقى که از ابتداى خلقت براى انسان فراهم شده و اسباب رشد و پرورش او را چه از عالم بالا و چه از جهان خاکى آماده ساخته است ، پس اگر آن مقدار طاعتى را که بر معصیت غالب آمده با اینهمه نعمتهاى الهى و نعمت هایى که قابل شمارش نیستند مقایسه کند متوجه تقصیر کوتاهى خود در همه حالات خواهد گردید و خداوند مى فرماید:
و ان تعدو نعمد الله لا تحصوها(83)
و اما اگر طاعت و معصیت او یکسان باشند، باید بداند که در مقابل این نعمتها هیچ بندگى و سپاسگزارى ننموده است تقصیر و کوتاهى خود را واضح تر مى یابد.
و اما اگر معاصى بیشتر از طاعت او باشد پس واى بر او.
بنابراین اگر طالب کمال ، این گونه خود را محاسبه کند از او جز طاعت سر نمى زند و با آنکه طاعت انجام مى دهد باز خود را مقصر مى بیند و لذا رسول اکرم صلى الله علیه و آله فرموده اند:
حاسبو انفسکم قبل ان تحاسبوا(84)
و اگر کسى خود را محاسبه نکند و در معصیت غوطه ور گردد، به مقتضاى این آیه که مى فرماید:
ان کان مثقال حبة من خردل اتینا بها و کفى بنا حاسبین(85)
وقت محاسبه در عذاب الیم و زیان عظیم مى افتد. و در آن هنگام است که :
لا یوخذ منها عدل و لا یقبل منها شفاعة(86)
پناه بر خدا از این روز!.
و اما مراقبه آن است که انسان همیشه ظاهر و باطن خود را حفظ کند تا از او چیزى صادر نشود که حسنات او را باطل گرداند، یعنى همواره ملاحظه احوال خود کند تا مبادا در نهان و آشکار معصیتى کند یا چیزى خواه کوچک و خواه بزرگ او را از سیر و سلوک باز دارد، و باید همیشه توجه به این آیه داشته باشد که مى فرماید:
واعلمو ان الله یعلم ما فى انفسکم فاءحذروه(87) تا آنگاه انشاء الله که به مرحله وصل و نیل به مقصود برسد.
والله یوفق من یشاء من عباده انه هو اللطیف الخبیر

/ 1 نظر / 18 بازدید